Dział
|
Proponowane jednostki tematyczne
|
Wiadomości
|
Umiejętności
|
|
|
|
Uczeń potrafi:
|
Uczeń potrafi:
|
|
RÓŻNORODNOŚĆ ŻYCIA – NAJPROSTSZE FORMY
Biologia – opowieść o fenomenie życia
|
Cechy życia i poziomy jego organizacji
|
- zdefiniować termin: życie
- wymienić cechy istot żywych i czynności życiowe organizmów żywych
- wymienić poszczególne poziomy organizacji materii ożywionej
|
- pokrótce scharakteryzować czynności życiowe organizmów żywych
- przyporządkować wybrane formy materii ożywionej do poszczególnych poziomów organizacji materii
|
|
Biologia jako nauka i przedmiot nauczania
|
- określić przedmiot badań biologii
- wymienić główne kierunki rozwoju nauk biologicznych
|
- stosować w uczeniu się różne źródła wiedzy
|
|
Obserwacje i eksperymenty biologiczne – teoria
|
- zdefiniowac terminy: eksperyment, obserwacja
- wymienić najważniejsze odkrycia biologiczne będące podwalinami nauki biologii
- przedstawić podział mikroskopów
|
- wskazać różnicę pomiędzy eksperymentem a obserwacją
- omówić algorytm prowadzenia badań naukowych
- omówić budowę i zasadę działania mikroskopu optycznego
|
|
Chemiczna budowa komórki
|
- wymienić pierwiastki i związki chemiczne budujące komórki
- wymienić makro-,mikro-, i ultraelementy
- wymienić rodzaje wiązań chemicznych
|
- omówić biologiczna rolę makro-, mikro-, i ultraelementów
- ocenić znaczenie wody dla organizmów żywych
|
|
Budowa i funkcje białek
|
- omówić budowę chemiczną aminokwasów i białek
- klasyfikować aminokwasy na endo- i egzogenne
- wymienić właściwości chemiczne białek
- charakteryzować strukturę białek
|
- przedstawić mechanizm powstawania wiązania peptydowego
- porównać budowę białka o strukturach alfa i betahelisy
|
|
Budowa i funkcje cukrowców
|
- klasyfikować cukrowce na cukry proste, dwucukry i wielocukry
- wymienić chemiczne właściwości cukrowców
- omówić budowę chemiczną cukrowców
|
- przedstawić mechanizm powstawania wiązań glikozydowych
- podać przykłady funkcji cukrowców w komórce
|
|
Budowa i funkcje tłuszczowców
|
- klasyfikować tłuszczowce na proste i złożone
- wymienić chemiczne właściwości tłuszczowców
- omówić chemiczną budowę tłuszczowców
|
- przedstawić mechanizm powstawania wiązań estrowych
- podąć przykłady funkcji tłuszczowców w komórce
|
|
Podział i budowa kwasów nukleinowych
|
- omówić budowę chemiczna kwasów nukleinowych
- przedstawić zasadnicze cechy DNA i RNA
|
- porównać budowę chemiczną i przestrzenną DNA i RNA
|
|
Funkcje kwasów nukleinowych
|
- podać lokalizację DNA i RNA w komórce
- określić biologiczna role kwasów nukleinowych
|
- wyjaśnić zasadę komplementarności zasad azotowych
|
|
Komórka jako podstawowa jednostka budulcowa organizmów
|
Podział komórek i ich ogólna charakterystyka
|
- przedstawić podział komórek
- pokrótce charakteryzować poszczególne typy komórek
|
- porównać budowę poszczególnych typów komórek
|
|
Budowa komórki eukariotycznej – struktury błoniaste
|
- wymienić struktury błoniaste komórki eukariotycznej
- charakteryzować struktury błoniaste komórki eukariotycznej
|
- porównać struktury błoniaste
- umieć odszukać lub narysować poszczególne struktury
|
|
Budowa komórki eukariotycznej – struktury półautonomiczne
|
- wymienić struktury półautonomiczne
- charakteryzować struktury półautonomiczne
|
- porównać struktury półautonomiczne komórek eukariotycznch z odpowiednimi strukturami komórek prokariotycznych
- umieć odszukać lub narysować poszczególne struktury
|
|
Budowa komórki eukariotycznej –jądro komórkowe
|
- wymienić elementy wchodzące w skład jądra komórkowego
- określić funkcje elementów składowych jądra komórkowego
|
- porównać funkcjonowanie jądra komórkowego z genoforem występującym u komórek prokariotycznych
|
|
|
Ogólna charakterystyka podziałów komórkowych
|
- przedstawić podział podziałów komórkowych
- przedstawić ogólna charakterystykę mitozy i mejozy
|
- wskazać podstawowe podobieństwa i różnice mitozy i mejozy
|
|
Mitotyczny podział jądra komórkowego
|
- omówić cykl komórkowy
- wymienić fazy mitozy
- omówić przebieg poszczególnych faz mitozy
|
- rozróżnić komórki w poszczególnych stadiach mitozy
- ocenić biologiczne znaczenie mitozy
|
|
Mejotyczny podział jądra komórkowego
|
- wymienić fazy mejozy
- omówić przebieg poszczególnych faz mejozy
- omówić przebieg cytokinezy
|
- podać efekt mejozy
- rozróżnić komórki w różnych stadiach mejozy
- ocenić biologiczne znaczenie mejozy
- porównać przebieg i efekt mitozy i mejozy
|
|
Odżywianie się – pobieranie i przetwarzanie surowców energetycznych i budulcowych
|
Odżywianie heterotroficzne organizmów
|
- wymienić i scharakteryzować grupy składników chemicznych pokarmu
- podać źródła witamin
|
- scharakteryzować skutki niedoboru witamin
|
|
Budowa układu pokarmowego ssaków na przykładzie człowieka
|
- wymienić i omówić poszczególne odcinki i narządy układu pokarmowego
|
- omówić przystosowanie tych narządów do pełnionych funkcji
|
|
Budowa i funkcje gruczołów układu pokarmowego
|
- omówić budowę i funkcje gruczołów układu pokarmowego
|
- omówić choroby gruczołów układu pokarmowego
|
|
Fizjologia procesów trawienia i wchłaniania
|
- przedstawić etapy trawienia i wchłaniania
|
- analizować mechanizm kontroli procesów trawiennych
|
|
Diety i ich wymagania jakościowe i ilościowe
|
- definiować pojęcia: dieta, dietetyka
- omówić zasady racjonalnego odżywiania się
|
- analizować wpływ diety na zdrowie człowieka
|
|
Odżywianie mineralne i gospodarka wodna roślin
|
- definiować pojęcia: dyfuzja, osmoza, pęcznienie
|
- analizować mechanizm transportu bliskiego i dalekiego
|
|
Wymiana gazowa – wentylacja warunkująca oddychanie tlenowe
|
Mechanizmy wymiany gazowej organizmów
|
- podać przykłady narządów wymiany gazowej na lądzie i w wodzie
|
- porównać warunki wymiany gazowej na lądzie i w wodzie
|
|
Budowa układu oddechowego ssaków na przykładzie człowieka
|
- wymienić narządy układu oddechowego człowieka
|
- analizować schematy i wykresy
|
|
Fizjologia układu oddechowego człowieka
|
- opisać transport gazów oddechowych
|
- wyjaśnić istotę oddychania zewnętrznego i wewnętrznego
|
|
Daleki transport i odporność ustrojowa
|
Budowa układu krążenia ssaków na przykładzie człowieka
|
- wymienić i opisać narządy układu krążenia
|
- tłumaczyć pracę serca
|
|
Fizjologia układu krążenia
|
- omówić funkcje krwi
|
- analizować mechanizm krzepnięcia krwi
|
|
Higiena układu krążenia
|
- wymienić choroby układu krążenia
|
- zaproponować sposoby zmniejszenia zapadalności na choroby układu krążenia
|
|
System odpornościowy człowieka
|
- wymienić i omówić mechanizmy obronne organizmu
|
- porównać mechanizmy odporności humoralnej i komórkowej
|
|
AIDS
|
- charakteryzować chorobę i czynniki ja wywołujące
|
- zaproponować sposoby zmniejszenia zachorowalności na AIDS
|
|
Fizjologia transportu roślin
|
- omówić transport asymilatów u roślin
|
- klasyfikować stresory roślin
|
|
Utrzymanie równowagi wodno – mineralnej i wydalanie
|
Budowa układu wydalniczego ssaków na przykładzie człowieka
|
- wymienić zbedne i szkodliwe produkty przemiany materii
|
- analizować związek pomiędzy środowiskiem życia, a rodzajem produktów przemian azotowych
|
|
Proces powstawania moczu
|
- omówić proces powstawania moczu
|
- porównać skład chemiczny moczu pierwotnego i wtórnego
|
|
Profilaktyka chorób układu wydalniczego
|
- podać przykłady i opis chorób układu wydalniczego
|
- omówić czynniki wpływające na choroby układu wydalniczego
|
|
Rozmnażanie się, rozwój i związane z nim procesy
|
Sposoby rozmnażania się organizmów
|
- wymienić rodzaje i omówić sposoby rozmnażania się organizmów
|
- wskazać różnice pomiędzy poszczególnymi sposobami rozmnażania się organizmów
|
|
Budowa układu rozrodczego ssaków na przykładzie człowieka
|
- przedstawić budowę układu rozrodczego ssaków
|
- omówić zasadę higieny układu rozrodczego
|
|
Fizjologia układu rozrodczego
|
- definiować terminy: spermatogeneza, oogeneza, ciąża, cykl miesiączkowy
|
- omówić zasadę higieny ciąży
|
|
Przebieg rozwoju zarodkowego i płodowego człowieka
|
- omówić przebieg rozwoju zarodkowego i płodowego człowieka
|
- wymienić funkcje łożyska
|
|
Procesy wzrostu i rozwoju roślin
|
- określić etapy rozwoju rośliny
|
- charakteryzować zmiany zachodzące w poszczególnych okresach
|
|
Regulacja procesów życiowych roślin
|
- wymienić regulatory wzrostu i rozwoju roślin
|
- analizować ich wpływ na rośliny
|
|
Ruch i jego podłoże
|
Budowa i rola układu szkieletowego człowieka
|
- wymienić i opisać elementy układy ruchu człowieka
|
- wymienić wady i schorzenia układu szkieletowego
|
|
Budowa i fizjologia mięśni szkieletowych
|
- wymienić główne grupy mięśni
- przedstawić budowę mięśni
|
- wyjaśnić zasadę skurczu mięśnia
|
|
Ruchy roślin
|
- definiować i charakteryzować ruchy roślin
|
- podać przykłady ruchów roślin
|
|
Budowa i fizjologia oka
|
- definiować terminy: bodziec, receptor
- wymienić narządy zmysłów
- wyjaśnić budowę i funkcje wzroku
|
- charakteryzować powszechnie występujące wady i choroby wzroku
- analizować budowę oka jako narządu zmysłu
|
|
Budowa i fizjologia ucha
|
- wyjaśnić budowę i funkcje narządu słuchu i równowagi
|
- analizować budowę ucha jako narządu zmysłu
|
|
Percepcja bodźców węchowych, smakowych, dotykowych i bólowych
|
- zdefiniować terminy: pobudliwość, neuron, synapsa
- omówić budowę i właściwości neuronu i nerwów
|
- analizować mechanizm przewodzenia impulsu nerwowego
|
|
Fizjologia przewodzenia impulsów nerwowych
|
- wymienić funkcje układu nerwowego
- omówić funkcje opon układu nerwowego
- wyjaśnić na czym polega regulacja nerwowa
|
- porównać funkcje poszczególnych części mózgowia
- porównać funkcje układu wegetatywnego i somatycznego
|
|
Budowa układu nerwowego ssaków na przykładzie człowieka
|
- zdefiniować terminy: odruch, łuk odruchowy
- wymienić przykłady odruchów warunkowych i bezwarunkowych
- wymienić rodzaje pamięci
|
- klasyfikować odruchy
- narysować schemat łuku odruchowego
- scharakteryzować przebieg doświadczenia Pawłowa
|
|
Higiena układu nerwowego człowieka
|
- wymienić przykłady i przyczyny chorób centralnego układu nerwowego
- definiować pojęcia: emocje, dojrzałość emocjonalna, stres
- wymienić przykłady zewnętrznych i wewnętrznych czynników stresogennych
- wymienić najczęstsze choroby będące konsekwencją długotrwałego stresu
|
- charakteryzować najczęstsze choroby, będące konsekwencją długotrwałego stresu
- określić ogólne zasady profilaktyki chorób układu nerwowego
- ocenić wpływ pozytywnych i negatywnych emocji na ogólne funkcjonowanie organizmu człowieka
|
|
Budowa układu dokrewnego człowieka
|
- wymienić hormony produkowane przez gruczoły dokrewne
- wyjaśnić mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego
- wyjaśnić nadrzędną rolę podwzgórza i przysadki mózgowej
|
- charakteryzować najczęstsze choroby układu dokrewnego
- analizować powiązania anatomiczne i funkcjonalne między układem nerwowym i hormonalnym
|
|
Fizjologia układu dokrewnego
|
- klasyfikować hormony ze względu na ich budowę
|
- porównać mechanizm działania na komórkę docelową hormonów sterydowych i peptydowych
|
|
Zewnętrzne warstwy ciała organizmów i ich rola
|
Budowa powłoki ciała organizmów
|
- definiować terminy: stałocieplność, zmiennocieplność, termoregulacja
- wymienić przykłady zwierząt stało- i zmiennocieplnych
- wymienić elementy strukturalne skóry i wytwory naskórka
|
- analizować budowę skóry pod względem przystosowań do pełnionych funkcji
- ocenić udział skóry w termoregulacji organizmu
|
|
Higiena skóry
|
- wyliczyć podstawowe zasady higieny skóry
|
- uzasadnić potrzebę przestrzegania podstawowych zasad higieny skóry
- wymienić podstawowe choroby skóry
|
|
Niektóre czynniki wywołujące choroby człowieka
|
Stan zdrowia i stan choroby
|
- definiować terminy: zdrowie, choroba, profilaktyka, alergen, alergia
- wymienić podstawowe przyczyny chorób cywilizacyjnych, społecznych, zakaźnych, pasożytniczych itp.
|
- klasyfikować czynniki chorobotwórcze i choroby
- charakteryzować główne czynniki wpływające na jakość życia i zachowanie zdrowia człowieka
|
|
|
Choroby nowotworowe i
ich profilaktyka
|
- wymienić czynniki kancerogenne
- rozpoznawać symptomy mogące świadczyć o chorobie nowotworowej
- wymienić zasady profilaktyki chorób nowotworowych
- wymienić przykłady chorób nowotworowych
|
- klasyfikować choroby nowotworowe i charakteryzować je
- zaproponować sposoby ograniczenia liczby zachorowań na nowotwory
- analizować dane statystyczne, dotyczące dynamiki zachorowań na nowotwory
|
|
|
Choroby zakaźne są nadal groźne
|
- wymienić najczęściej występujące w Polsce i na świecie choroby wywoływane przez wirusy, bakterie i grzyby
- wymienić sposoby zakażenia HIV
- wyjaśnić mechanizm ograniczonego oddziaływania antybiotyków na drobnoustroje
|
- charakteryzować najczęstsze choroby wirusowe, bakteryjne i grzybicze
- określić ogólne zasady profilaktyki chorób bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych
- zaproponować działania profilaktyczne ograniczające występowanie chorób wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych
|
|
|
Choroby inwazyjne
|
- wymienić i rozpoznać popularne pasożyty wywołujące choroby u człowieka
- wymienić najczęściej występujące w Polsce choroby pasożytnicze
- omówić objawy zarażenia robakami
|
- charakteryzować najczęstsze choroby inwazyjne
- zaproponować sposoby ograniczania liczby zachorowań na choroby pasożytnicze
|
|
|
Trucizny jako substancje bezpośrednio zagrażające życiu ludzkiemu
|
- definiować terminy: trucizna, toksyna, toksyczność, toksykologia
- wymienić podstawowe objawy zatrucia
- rozróżniać gatunki trujących roślin i grzybów
|
- określić ogólne zasady przechowywania trucizn
- analizować wpływ substancji toksycznych na funkcjonowanie organizmu
|
Programy nauczania 
