1. Przedmiot:

język polski

2. Nauczyciel:

Anna Kąkol

3. Klasa

I b

4. Program bazowy (nr):

Przeszłość to dziś MENiS: DKOS-4015-143/02

5. Autor(zy):

opracowano na podstawie programu Teresy Kosyry-Cieślak  

6. Wydawnictwo:

STENTOR

7. Podręcznik(i):

PRZESZŁOŚĆ TO DZIŚ, cz. I, cz. II, K. Mrowcewicz

Dział

Wiadomości

Umiejętności

I. Kultura starożytnej Grecji i Rzymu

Pojęcia:

epos (poemat bohaterski), patos, inwokacja, porównanie homeryckie, epitet stały, heksametr, heros, mit, sacrum, profanum, archetyp, tragedia, tragizm, los, konflikt tragiczny, katastrofa, wina tragiczna, trzy jedności, katharsis, naśladowanie (mimesis), liryka, pieśń, klasycyzm, stoicyzm, epikureizm, platonizm

Teksty kultury:

Homer, Iliada (fragm.)

Wybór mitów greckich (np. wg Jana Parandowskiego, Zygmunta Kubiaka, Roberta Gravesa)

Horacy, Pieśni (wybór)

Sofokles, Król Edyp

Grecka sztuka archaiczna i klasyczna

Toposy i symbole:

Dionizos, Apollo, arkadia, Narcyz, Edyp, Elektra, Syzyf, labirynt

Uczeń:

–streszcza, opowiada i parafrazuje wydarzenia opisane w eposie;

–charakteryzuje bohaterów;

– rozpoznaje cechy stylu homeryckiego, wskazując formuły świadczące o związku z tradycją przedliteracką;

– wskazuje związki sztuki starogreckiej z eposem Homera;

– charakteryzuje akcent wyrazowy i zdaniowy w języku polskim; wskazuje wyjątki;

– wskazuje cechy mitu (na przykładzie przytoczonych tekstów);

– streszcza i opowiada znane mity, interpretując ich znaczenie w kulturze;

– dostrzega różne sposoby rozumienia mitów i różne możliwości ich odczytania;

– wyjaśnia, czym są związki frazeologiczne luźne i stałe;

– wymienia frazeologizmy obecne w naszym języku, których źródłem jest mitologia; wyjaśnia ich przenośne znaczenie;

– czyta ze zrozumieniem współczesny tekst eseistyczny;

– interpretuje wiersz współczesny; formułuje hipotezy interpretacyjne, wyjaśnia i uzasadnia swoje sądy z odwołaniem do tekstu wiersza;

– rozpoznaje archetypy i toposy antyczne obecne w poezji współczesnej;

– gromadzi słownictwo związane z teatrem i tragedią – wywodzące się od określeń greckich;

– podaje synonimy i wyrazy bliskoznaczne do wyrazów: tragiczny, dramatyczny;

– streszcza, parafrazuje i opowiada przebieg wydarzeń; wyjaśnia rolę chóru; charakteryzuje bohaterów, wyjaśnia motywy ich decyzji; nazywa wartości, których bronią bohaterowie;

– wyjaśnia, na czym polega konflikt tragiczny – z odwołaniem do tekstu utworu; wypowiada swoje oceny i opinie na temat etycznej strony wyborów, przed którymi stoją bohaterowie;

– dostrzega wartości stylistyczne środków językowych (zwł. słownikowych, słowotwórczych i frazeologicznych) w wierszu współczesnym;

– wskazuje zbieżne i przeciwstawne poglądy różnych szkół filozoficznych;

– na konkretnych przykładach wyjaśnia, czym są treść i zakres wyrazu;

– wyjaśnia znaczenie słynnych horacjańskich sentencji;

– wyjaśnia, na czym polegają uniwersalne wartości utworów Horacego;

– wyjaśnia, na czym polega dialog z tradycją horacjańską oraz z grecką koncepcją sztuki w poezji współczesnej;

II. Biblia

politeizm, monoteizm, Biblia, Stary Testament, Nowy Testament, Septuaginta, Wulgata, naród wybrany, Apokalipsa, psalm, przypowieść(parabola)

Teksty kultury:

Księga rodzaju (fragmenty)

Księga Psalmów (wybór)

Księga Hioba (fragmenty)

Ewangelie (wybrana przypowieść)

Apokalipsa (fragmenty)

Hymn o miłości( 1 List św. Pawła do Koryntian)

Przykłady sztuki europejskiej podejmującej tematy biblijne

Toposy i symbole:

Człowiek wędrowiec, wieża Babel, Salomon, Dawid, Hiob, Dekalog, symbole Apokalipsy, miłosierny Samarytanin.

– interpretuje historię Abrahama w kontekście Biblii; dostrzega uniwersalne przesłanie tej historii;

– wskazuje obecne w języku związki frazeologiczne wywodzące się z Biblii;  wyjaśnia ich przenośne znaczenie;

– wskazuje różnice między stylem biblijnym i stylem homeryckim;

-wskazuje przykłady symboliczności stylu biblijnego;

– opowiada, streszcza i interpretuje wskazane opowieści biblijne;

– wyjaśnia, na czym polega ich uniwersalny charakter; wskazuje kulturowy kontekst motywów biblijnych (sztuka i symbole Izraela);

– komentuje i interpretuje obecność motywów biblijnych w poezji współczesnej;

III. Literackie nawiazania do tradycji starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu, Biblii.

dokumentaryzm, reportaż, mityzacja;

teksty kultury:

reportaż współczesny(np. Wojciech Tochman);

powieść lub opowiadanie z kręgu literatury mityzującej rzeczywistość (np. Olga Tokarczuk);

- przedstawia przykłady reportażu prasowego, telewizyjnego, radiowego jako  przejawu współczesnej tęsknoty do prawdy;

-         wskazuje cechy mitu we współczesnej prozie;

IV. Średniowiecze

Średniowiecze, uniwersalizm, teocentryzm, hierarchia, pośrednictwo, misterium, apokryf, scholastyka, Deesis, pieta, hagiografia, asceza, legenda, franciszkanizm, pieśń o czynach, romans rycerski, alegoria, styl romański, styl gotycki;

teksty kultury

Bogurodzica

Posłuchajcie bracia miła...

Legenda o św. Aleksym(fragmenty)

Pieśń o Roladzie (fragmenty)

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)

Kwiatki św. Franciszka (wybór)

Dante Alighieri Boska komedia (fragmenty)

Sztuka średniowieczna (przykłady stylu romańskiego i gotyckiego w malarstwie i architekturze)

Toposy i symbole:

Św. Franciszek. Tristan i Izolda, św. Graal, król Artur i rycerze Okrągłego Stołu, błędny rycerz, taniec śmierci, ubi sunt?

-określa ramy chronologiczne epoki średniowiecza, dostrzega charakterystyczne cechy epoki,

- zna wiadomości o epoce w powiązaniu z najważniejszymi faktami  historycznymi;

-określa wizję świata i człowieka w średniowieczu;

-zna wzorce postaw życiowych: rycerza, władcę, świętego;

- zna cechy wiersza średniowiecznego;

-zna style sztuki średniowiecznej (romański i gotycki);

-zna tematy i motywy średniowieczne, (np. vanitas, taniec śmierci, chanson de geste);

-określa rolę chrześcijaństwa (duchowieństwo, zakony, szkoły i uniwersytety);

-określa rolę łaciny w średniowieczu;

- interpretacje tekst średniowieczny, wskazuje cechy charakterystyczne utworów średniowiecznych;

- dostrzega nawiązania do utworów i motywów średniowiecznych, interpretuje je,

- zna pojęcia: teocentryzm, uniwersalizm, scholastyka, asceza, asceta, lenno, wasal, feudalizm, franciszkanizm, tomizm, augustynizm, hagiografia, historiografia taniec śmierci,styl romański, gotycki;

- terminy literackie: alegoria, symbol, personifikacja, apokryf, misterium, moralitet, dramat liturgiczny, wiersz  średniowieczny;

V. Nawiązania do tradycji średniowiecznej we współczesnej literaturze polskiej.

kultura masowa, literatura fantasy

teksty kultury:

wybór prozy Johna Ronalda Reuela Tolkiena i Andrzeja Sapkowskiego

-określa związki wybranych utworów literatury fantasy z kulturą średniowiecza;

- wskazuje w tych utworach motywy fantastyki baśniowej.

VI. Renesans

renesans (odrodzenie), humanizm, godność człowieka, neoplatonizm, antropocentryzm, synkretyzm, horacjanizm, petrarkizm, reformacja, klasycyzm renesansowy, makiawelizm, utopia, racja stanu, cnota, pieśń, hymn, tren, fraszka, sonet, wiersz sylabiczny, przerzutnia, antyteza, oksymoron.

teksty kultury:

Jan Kochanowski, Pieśni, Fraszki, Treny(wybór), Odprawa posłów greckich (fragment)

Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego (fragment)

Toposy i symbole:

Deus artifex, Proteusz, Czarnolas, Utopia, Fortuna, człowiek – Boże igrzysko, świat - teatr

- charakteryzuje cechy epoki;

- zna renesansowy wzorzec osobowy – Rejowski „człowiek poczciwy” i wykształcony humanista, dworzanin;

- zna renesansową receptę na szczęście –elementy filozofii stoickiej i epikurejskiej, stosunek do Boga i religii; równowaga wewnętrzna człowieka i jej zachwianie „Trenach” Jana Kochanowskiego, - dostrzeganie nawiązań do antyku i do Biblii;

- określa kształtowanie się świadomości narodowej i odpowiedzialności obywatelskiej, renesansowy wzorzec patrioty;

- określa ponadczasowość problematyki utworów, - dostrzega nawiązania do utworów i postaw renesansowych w późniejszych epokach, porównuje utwory literackie z różnych epok zawierające te same motywy (np. wiersze Kochanowskiego, Leśmiana, Staffa);

- zna podstawowe wiadomości historyczne, dotyczące kultury, ułatwiające zrozumienie utworów i zawartych w nich problemów;

- zna pojęcia: afirmacja życia, humanizm, mecenat, antropocentryzm, reformacja, epikureizm, stoicyzm, franciszkanizm, racjonalizm, synkretyzm filozoficzny, nawiązania  literackie, parafraza, wiersz sylabiczny;

-określa różne funkcje tekstów językowych, - zna elementy stylu retorycznego;

-określa gatunki literackie: fraszka, tren, pieśń, psalm, dramat renesansowy, sielanka, rozprawa polityczna, kazanie;

VII. Nawiązania do tradycji renesansowej we współczesnej literaturze polskiej.

klasycyzm, kultura śródziemnomorska;

Teksty kultury:

Wybrane wiersze poetów nawiązujących do klasycznego systemu wartości (np. wiersze Zbigniewa Herberta, Czesława Miłosza)

- wskazuje obecność tradycji renesansowej w kulturze epok późniejszych – w tym we współczesnej kulturze masowej

VIII. Barok

barok, kontrreformacja, styl barokowy, manieryzm, marinizm, teatr elżbietański, sarmatyzm, puenta, oksymoron, antyteza, inwersja, paradoks, kalambur, instrumentacja głoskowa, hiperbola, iluzja, pamiętnik, list, portret trumienny

Teksty kultury:

Mikołaj Sęp – Szarzyński, wybór wierszy

Jan Andrzej Morsztyn, wybór wierszy

Wacław Potocki wybór wierszy

Jan Chryzostm Pasek, Pamiętniki (fragmenty)

William Szekspir, Makbet

Przykłady sztuki XVII wieku

Molier Świętoszek

Toposy i symbole:

Vanitas, życie – walka, życie – teatr, życie – snem, Hamlet, Makbet

-charakteryzuje cechy epoki,

-zna wzorce kulturowe baroku: ziemiański i dworski, nurt metafizyczny i poezja „światowych rozkoszy”, nurt obywatelsko-społeczny;

-zna podstawowe wiadomości historyczne i kulturowe stanowiące istotny kontekst utworów- kontrreformacja, sarmatyzm;

-charakteryzuje estetykę barokową;

-zna i stosuje pojęcia: antynomia, koncept, kontrast, paradoks, dysharmonia, marinizm, antyteza, hiperbola, inwersja składniowa, paralelizm składniowy, przerzutnia, makaronizm,. Tragizm, patos, ironia, komizm;

-charakteryzuje refleksję egzystencjalną, motywy mizerii ludzkiego żywota, problem zła, konflikt między miłością do Boga i miłością do świata, człowiek „rozdwojony w sobie”, natura ludzka, fascynacja śmiercią.;

-charakteryzuje różne typy sarmatyzmu (Potocki, Pasek). –zna gatunki literackie: epopeja, biografistyka (pamiętnik, list, diariusz), dramat klasycystyczny, tragedia, komedia Molierowska;

IX.Nawiązania do tradycji barokowej we współczesnej literaturze polskiej;

turpizm, prowokacja literacka; powieść historyczna, baśń, powieść płaszcza i szpady, epos, romans, megalomania archaizacja

Teksty kultury:

Henryk Sienkiewicz, Potop

Wybrane teksty współczesne wpisujące się w nurt estetyki brzydoty(wiersze Stanisława Grochowiaka, Mirona Białoszewskiego, Rafała Wojaczka, proza Andrzeja Stasiuka)

– przedstawia Sienkiewiczowską koncepcję powieści historycznej, odnosząc ją do Potopu;

– dokonuje analizy i interpretacji Potopu;

– odnajduje w powieści Sienkiewicza elementy różnych gatunków: powieści płaszcza i szpady, eposu, westernu, baśni;

– ustosunkowuje się do sposobu ukazywania przez Sienkiewicza historii;

– analizuje język i styl utworu, zwracając uwagę na jego zróżnicowanie;

– wyjaśnia termin „archaizacja językowa”;

– wskazuje stylizację biblijną w opisach obrony Jasnej Góry i określa jej funkcję;

X. Oświecenie

oświecenie, klasycyzm oświeceniowy, sentymentalizm, rokoko, wolnomyślicielstwo, libertynizm, racjonalizm, empiryzm, prawo naturalne, satyra, bajka, oda, peryfraza, parodia, paszkwil

Teksty kultury:

Ignacy Krasicki, Satyry (wybór);

Franciszek Karpiński, wiersze (wybór);

Adam Naruszewicz, wybrany wiersz;

S. Staszic Przestrogi dla Polski;

D. Defoe Robinson Crusoe;

Sztuka klasycyzmu, sentymentalizmu i rokoka

Toposy i symbole:

Kandyd, Guliwer, ogród, szczęśliwy dzikus

-charakteryzuje racjonalizm jako główny nurt myślowy XVIII wieku; idea krytycyzmu i humanitaryzmu, kult rozumu, deizm i ateizm, akcentowanie odpowiedzialności i tolerancji, dostrzeganie wartości charakterystycznych dla epoki;

- wyjaśnia powiązań czytanych utworów z historią Polski i Europy;

- określa związek literatury (szczególnie polskiej) z walką o reformy obyczajowe, społeczne i polityczne, charakter dydaktyczny i satyryczny literatury;

- określa język, styl i tematykę publicystyki oświeceniowej;

- (dot. powieści Robinson Crusoe) dostrzega krytykę cywilizacji, europocentryzm, refleksję autora  o świecie i człowieku, refleksję filozoficzną powieści;

- zna pojęcia: szczęśliwy dzikus,robinsonada;

- wskazuje tematy, motywy i wątki (analiza i ocena narodu i społeczeństwa, krytyka wad ludzkich);

- określa główne prądy artystyczne (konwencje literackie – klasycyzm i sentymentalizm);

- dostrzega nawiązań do utworów i postaw oświeceniowych w dziełach następnych epok (szczególnie we współczesności);

- dostrzega obecności w epoce oświecenia tradycji wcześniejszych (np. odrodzenia);

- zna i stosuje pojęcia: racjonalizm, humanitaryzm, deizm, ateizm, klasycyzm, sentymentalizm, tolerancja, naród, społeczeństwo, suwerenność, prawda, piękno i dobro, czystość języka, humor, patos, ironia, perswazja, paradoks, komizm,wzorce i antywzorce, konserwatyzm, sarmatyzm, postawa reformatorska;

- charakteryzuje gatunki literackie: bajka, satyra, komedia, artykuł, felieton.

XI. Nawiązania do tradycji oświeceniowej we współczesnej literaturze polskiej.

Pojęcia:

Science fiction, fantastyka

Teksty kultury:

Powieść lub opowiadanie fantastycznonaukowe)np. utwór Stanisława Lema)

- wskazuje obecność tradycji oświeceniowej w kulturze epok późniejszych – w tym we współczesnej kulturze masowej;

- konfrontuje oświeceniowy kult rozumu i nauki ze współczesną refleksją nad szansami i zagrożeniami, które niesie ze sobą rozwój nauki (na wybranych przykładach literatury science fiction).