1. Przedmiot:

Chemia

2. Nauczyciel:

Anna Charszla

3. Klasa:

IB

4. Program bazowy:

rozszerzony    DKOS – 4015 – 150/02

5. Autorzy:

Krzysztof M. Pazdro, Witold Danikiewicz

6. Wydawnictwo:

Krzysztof M. Pazdro – „Oficyna Edukacyjna”

7. Podręcznik:

Krzysztof M. Pazdro, W. Danikiewicz – Chemia I, Chemia II

8. Plan wynikowy:

Dział

Wiadomości

Umiejętności

I. Budowa

atomu.

1. Współczesny , uproszczony model atomu                            2. Elementy mechaniki kwantowej w ujęciu jakościowym                 3. Konfiguracja elektronowa atomów     4. Liczba atomowa i liczba masowa              5. Izotopy i ich zastosowanie                6.Promieniotwórczość naturalna – szeregi promieniotwórcze         7. Promieniotwórczość sztuczna                        8. Podsumowanie wiadomości o budowie atomu

Poznanie cząstek elementarnych materii, ewolucja poglądów na budowę materii. Dualizm korpuskularno- falowy,

zasada nieoznaczoności Heisenberga. Atomowy

obszar orbitalny, stany

kwantowe. Powłoki i podpowłoki elektronowe, kolejność zapełniania powłok i podpowłok elektronami

reguła Huncka i zakaz Pauliego. Elektrony walencyjne i rdzeń atomowy. Masy i rozmiary atomów, atomowa jednostka masy, masa atomowa i cząsteczkowa, liczba atomowa Z i liczba molowa A. Pojęcie izotopu, występowanie izotopów w przyrodzie,

izotopy trwałe i nietrwałe, zastosowanie izotopów. Zjawisko promieniotwórczości naturalnej i sztucznej, rodzaje promieniowania, szeregi promieniotwórczości, zastosowanie promieniotwórczości sztucznej, znaczenie pierwiastków promieniotwórczych, utrwalenie i sprawdzenie wiadomości.

Potrafi przedstawić ewolucję poglądów na budowę materii, wymienić i opisać cząstki elementarne wchodzące w skład atomu. Wyjaśnić istotę zjawiska dyfuzji.Na czym polega dualizm korpuskularno-falowy.

Określić co to jest atomowy obszar orbitalny, wyjaśnić czym są stany kwantowe. Scharakteryzować powłoki i podpowłoki

(s,p,d,f) elektronowe.

Zapisać konfigurację elektronową dla pierwiastków 1,2 i 3 okresu. Wymienić składniki jądra atomowego oraz ustalić ich liczbę na podstawie podanej liczby atomowej i masowej. Wyjaśnić pojęcie izotopu, określić miejsce występowania izotopów w przyrodzie, przedstawić zastosowanie izotopów. Wyjaśnić na czym polega zjawisko

promieniotwórczości, podać rodzaje promieniowania, na czym polega znaczenie promieniotwórczości sztucznej.

II.Układ okresowy pierwiastków.

Wiązania

chemiczne.

1. Budowa układu okresowego pierwiastków chemicznych                 2. Zależność między budową atomu a położeniem pierwiastka w układzie okresowym  3. Elektroujemność pierwiastka i jej zmiany w układzie okresowym  4. Wiązania kowalencyjne , spolaryzowane , jonowe koordynacyjne i metaliczne                     5. Wiązania typu sigma i wiązania typu pi , hybrydyzacja orbitali     6. Zależność właściwości substancji od rodzaju występujących w niej wiązań                           7. Oddziaływania między cząsteczkowe : dipol-dipol i wiązania wodorowe                      8. Alotropia pierwiastków                  9. Wiązanie koordynacyjne i metaliczne                     10. Podsumowanie i sprawdzian wiadomości

Próby klasyfikacji pierwiastków w XX wieku, prawo okresowości, kryterium

klasyfikowania pierwiastków przez Mendelejewa, budowa współczesnego układu okresowego. Informacje o pierwiastku wynikające z jego liczby atomowej, położenia w grupie i okresie. Elektroujemność pierwiastka jako miara przyciągania elektronów, pierwiastki elektroujemne i elektrododatnie, wartości elektroujemności pierwiastków według skali Paulinga na tle układu okresowego. Ugruntowanie pojęć : wiązanie kowalencyjne na przykładzie cząsteczek H2, Cl2 wiązanie kowalencyjne na przykładzie cząsteczek HCl, H2O, dipol, moment dipolowy, zrozumienie na czym polega polaryzacja wiązań i jakie są jej konsekwencje. Zrozumienie sposobu tworzenia się wiązań wielokrotnych. Wiązania jonowe na przykładzie CaCl2,

NaF, NaCl, kryształy jonowe ich budowa, właściwości związków jonowych. Wykształcenie umiejętności przewidywania rodzaju wiązania na podstawie konfiguracji elektronowej łączących się atomów. Wiązanie koordynacyjne, metaliczne i wodorowe. Hybrydyzacja jako sposób wyjaśnienia geometrii niektórych cząsteczek. Alotropowe odmiany węgla, siarki, tlenu i fosforu.

Wyjaśnić kryteria klasyfikowania pierwiastków przez Mendelejewa, określić budowę współczesnego układu okresowego. Wyjaśnić, jakich informacji dostarcza znajomości położenia pierwiastka w układzie okresowym, określić informacje o danym pierwiastku na podstawie jego położenia w układzie okresowym, jak z budowy atomu wynika prawo okresowości. Zdefiniować pojęcie elektroujemności pierwiastka, określić zmienność elektroujemności pierwiastka w układzie okresowym, wskazać pierwiastki elektroujemne i elektrododatnie, wyjaśnić regułę dubletu i oktetu elektronowego, zapisać równanie reakcji powstawania jonów w zależności od elektroujemności pierwiastków. Wyjaśnić jak tworzą się cząsteczki pierwiastka i związku chemicznego, określić jak tworzy się wiązanie kowalencyjne spolaryzowane i niespolaryzowane, na przykładzie cząsteczek

H2, Cl2, N2, O2, HCl, H2o, CO2,NH3, CH4

opisać mechanizm tworzenia wiązania kowalencyjnego, posługiwać się terminami: atomowy obszar orbitalny, molekularny obszar orbitalny, wiązania typu pi i typu sigma.

Wyjaśnić co to jest dipol i kiedy cząsteczka ma charakter dipolowy.

Wyjaśnić na czym polega wiązanie jonowe i tworzenie wiązań jonowych, zapisywać równania reakcji powstawania jonów i tworzenia się wiązania jonowego, budować modele kryształów jonowych. Wyjaśnić na czym polega wiązanie koordynacyjne, podać przykłady powstawania wiązania metalicznego i wodorowego. Porównać właściwości związków chemicznych o budowie kowalencyjnej i jonowej ,udowodnić zależność między rodzajem wiązania a właściwościami tlenków, przewidzieć zależność między rodzajem wiązania a charakterem chemicznym związków chemicznych, określić z czego wynikają różnice we właściwościach alotropowych odmian węgla, siarki, fosforu i tlenu.

III. MOL.

Molowa

interpretacja przemian chemicznych.

1. Pojęcia mola substancji                      2. Liczba Avogarda       3. Masa molowa           4. Objętość molowa gazów                            5. Prawo Avogarda       6. Molowa interpretacja równań reakcji               7. Podsumowanie wiadomości                   8. Sprawdzian wiadomości i umiejętności

Uświadomienie sensu pojęcia mola opartego na liczbie Avogarda oraz korzyści płynących z operowania w laboratorium pojęciem mola, wyrobienie umiejętności ustalenia liczby drobin zawartych w podanej ilości substancji, umiejętność obliczeń z zastosowaniem mola, masy molowej, objętości molowej, przyswojenia umiejętności interpretacji molowej równania chemicznego i wzoru chemicznego.

Wyjaśnić pojęcie mola, masy molowej i co to jest liczba Avogarda. Odczytywać masy atomowe pierwiastka i obliczać ich masy molowe. Dokonywać obliczeń z zastosowaniem pojęć mol, masa molowa. Podać prawo Avogarda. Określić objętość jednego mola gazów w warunkach normalnych. Odczytywać równania reakcji chemicznych wg różnej interpretacji : cząsteczkowej, molowej, masowej objętościowej. Dokonać molowej interpretacji wzoru chemicznego. Wyjaśnić na czym polegają obliczenia stechiometryczne, dokonywać prostych obliczeń stechiometrycznych. Wyjaśnić różnicę między wzorem elementarnym a rzeczywistym substancji. Obliczyć skład procentowy związków chemicznych. Wprowadzać wzory elementarne i rzeczywiste substancji. Dokonywać obliczeń stechiometrycznych.

IV. Roztwory.

Stężenia

roztworów

1. Woda jako rozpuszczalnik              2. Roztwory jako specyficzny rodzaj mieszanin                     3. Podział roztworów ze względu na rozmiary cząsteczek substancji   4. Pojęcie rozpuszczalności substancji                      5. Szybkość rozpuszczania               6. Sposoby wyrażania stężeń roztworów          7. Obliczania stężenia procentowego roztworu 8. Obliczania stężenia molowego roztworu      9. Podsumowanie wiadomości o roztworach                   10. Sprawdzian wiadomości i umiejętności

Poszerzenie i pogłębienie zdobytych w gimnazjum wiadomości o roztworach, zrozumienie jakie cechy budowy cząsteczki wody sprawiają, że jest ona

najpopularniejszym

rozpuszczalnikiem, umiejętności rozróżniania różnych

roztworów (właściwych, koloidalnych, zawiesin)

pojęcie rozpuszczalności substancji, wpływ różnych czynników na rozpuszczalność, stan

równowagi w roztworze, roztwory nasycone i nienasycone, krystalizacja, pojęcie stężenia procentowego i molowego roztworu.

Na podstawie budowy cząsteczki wody wyjaśnić, dlaczego jest ona dobrym rozpuszczalnikiem.

Wskazać różnice między właściwościami i budową roztworów właściwych, koloidalnych i zawiesin. Opisać sposoby rozdzielenia składników roztworu.

Wyjaśnić pojęcie rozpuszczalności substancji. Sprawdzić doświadczalnie wpływy różnych czynników na rozpuszczalności substancji, dokonać analizy wykresów rozpuszczalności. Wyjaśnić, na czym polega stan równowagi w roztworze. Określić co to jest roztwór nasycony i nienasycony. Wyjaśnić mechanizm procesu krystalizacji. Potrafi podać definicję stężenia procentowego i molowego roztworu.  Sporządzać roztwory o określonym stężeniu. Dokonywać obliczeń o różnym stopniu trudności związanych ze stężeniem roztworu.

V. Energetyka i kinetyka reakcji

1. Energia wewnętrzna , pierwsza zasada termodynamiki              2. Entalpia , reakcje egzo- i endotermiczne   3. Entalpia tworzenia i spalania                        4. Prawo Hessa            5. Energia wiązań         6. Szybkość reakcji chemicznych                 7. Teoria zderzeń aktywnych i teoria kompleksu aktywnego   8. Energia aktywacji      9. Wpływ temperatury na szybkość przemian chemicznych                10. Kataliza i katalizatory                   11. prawo działania mas stała równowagi            12. Iloczyn rozpuszczalności          13. reguły przekory LE Chateliera-Browna        14. Podsumowanie wiadomości i sprawdzian

Przykłady reakcji egzo- i endotermicznych. Uświadomienie, że każdym przemianom towarzyszą efekty energetyczne. Układ otwarty i zamknięty. Wymiana energii między układem a otoczeniem. Dostrzeganie efektów energetycznych procesów znanych z życia codziennego Rozwiązywanie zadań dotyczących efektów cieplnych przemian chemicznych. Wprowadzenie pojęcia szybkości reakcji. Poznanie metod wyznaczania szybkości reakcji chemicznych. Umiejętność przewidywania wpływu różnych czynników na szybkość reakcji. Wprowadzenie pojęcia stałej równowagi jako wielkości opisującej ilościowo układ w warunkach równowagi dynamicznej. Wykazanie wpływu ciśnienia i temperatury na położenie stanu równowagi niektórych substancji.

Posługiwać się podstawowymi pojęciami takimi jak: układ, otoczenie układu, parametry stanu.

Wytłumaczyć na czym polega reakcja egzo- i endotermiczna.

Podać treść pierwszej zasady termodynamiki.

Wytłumaczyć na czym polega wymian między układem a otoczeniem

Wytłumaczyć entalpię tworzenia i entalpie spalania.

Stosować prawo Hessa do obliczeń.

Oszacować na podstawie wartości energii wiązań entalpię podanej reakcji chemicznej.

Narysować wykres zmian stężenia reagentów i szybkości reakcji w funkcji czasu.

Przewidzieć czynniki wpływające na szybkość reakcji.

Określić od jakich czynników zależy szybkość reakcji.

Przewidywać na podstawie obliczeń zmian szybkości reakcji w zależności od stężeń lub ciśnień reagentów.

Napisać wyrażenie na stężeniową lub ciśnieniową stałą równowagi podanej reakcji.

Obliczać wydajność reakcji , stałą równowagi oraz stężenia początkowe i równowagowe reagentów.

Określać wpływ różnych czynników na położenie stanu równowagi i zdefiniować iloczyn rozpuszczalności .

Zapisać wyrażenie na iloczyn rozpuszczalności.

Omówić czynniki wpływające na rozpuszczalność osadów.

Obliczenia na podstawie wartości iloczynu rozpuszczalności.