Dział
|
Proponowane jednostki tematyczne
|
Wiadomości
|
Umiejętności
|
|
|
|
Uczeń potrafi:
|
Uczeń potrafi:
|
|
RÓŻNORODNOŚĆ ŻYCIA – NAJPROSTSZE FORMY
Biologia – opowieść o fenomenie życia
|
Cechy życia i poziomy jego organizacji
|
- zdefiniować termin: życie
- wymienić cechy istot żywych i czynności życiowe organizmów żywych
- wymienić poszczególne poziomy organizacji materii ożywionej
|
- pokrótce scharakteryzować czynności życiowe organizmów żywych
- przyporządkować wybrane formy materii ożywionej do poszczególnych poziomów organizacji materii
|
|
Biologia jako nauka i przedmiot nauczania
|
- określić przedmiot badań biologii
- wymienić główne kierunki rozwoju nauk biologicznych
|
- stosować w uczeniu się różne źródła wiedzy
|
|
Obserwacje i eksperymenty biologiczne – teoria
|
- zdefiniowac terminy: eksperyment, obserwacja
- wymienić najważniejsze odkrycia biologiczne będące podwalinami nauki biologii
- przedstawić podział mikroskopów
|
- wskazać różnicę pomiędzy eksperymentem a obserwacją
- omówić algorytm prowadzenia badań naukowych
- omówić budowę i zasadę działania mikroskopu optycznego
|
|
Obserwacje i eksperymenty biologiczne – zajęcia praktyczne
|
- wskazać poszczególne elementy mikroskopu optycznego
|
- wykonać preparat mokry
- posługiwać się mikroskopem optycznym
- wykonać rysunek preparatu obserwowanego pod mikroskopem
|
|
Podstawy klasyfikacji organizmów
|
- zdefiniować termin: gatunek biologiczny
- określić zadania systematyki i taksonomii
- wymienić we właściwej kolejności główne taksony systematyczne
|
- ocenić wkład systematyki w rozwój nauk biologicznych
- określić pozycję systematyczna wybranych organizmów
|
|
Badania komórek
|
Metody badań komórek
|
- wymienić podstawowe metody badań molekularnych komórek
- omówić sposób prowadzenia hodowli komórek in vitro
|
- klasyfikować metody badawcze na biofizyczne i biochemiczne
- omówić podstawowe metody badań molekularnych komórek
- ocenić naukowe znacznie hodowli in vitro
|
|
Chemiczna budowa komórki
|
- wymienić pierwiastki i związki chemiczne budujące komórki
- wymienić makro-,mikro-, i ultraelementy
- wymienić rodzaje wiązań chemicznych
|
- omówić biologiczna rolę makro-, mikro-, i ultraelementów
- ocenić znaczenie wody dla organizmów żywych
|
|
Budowa i funkcje białek
|
- omówić budowę chemiczną aminokwasów i białek
- klasyfikować aminokwasy na endo- i egzogenne
- wymienić właściwości chemiczne białek
- charakteryzować strukturę białek
|
- przedstawić mechanizm powstawania wiązania peptydowego
- porównać budowę białka o strukturach alfa i betahelisy
|
|
Budowa i funkcje cukrowców
|
- klasyfikować cukrowce na cukry proste, dwucukry i wielocukry
- wymienić chemiczne właściwości cukrowców
- omówić budowę chemiczną cukrowców
|
- przedstawić mechanizm powstawania wiązań glikozydowych
- podać przykłady funkcji cukrowców w komórce
|
|
Budowa i funkcje tłuszczowców
|
- klasyfikować tłuszczowce na proste i złożone
- wymienić chemiczne właściwości tłuszczowców
- omówić chemiczną budowę tłuszczowców
|
- przedstawić mechanizm powstawania wiązań estrowych
- podąć przykłady funkcji tłuszczowców w komórce
|
|
Podział i budowa kwasów nukleinowych
|
- omówić budowę chemiczna kwasów nukleinowych
- przedstawić zasadnicze cechy DNA i RNA
|
- porównać budowę chemiczną i przestrzenną DNA i RNA
|
|
Funkcje kwasów nukleinowych
|
- podać lokalizację DNA i RNA w komórce
- określić biologiczna role kwasów nukleinowych
|
- wyjaśnić zasadę komplementarności zasad azotowych
|
|
Komórka jako podstawowa jednostka budulcowa organizmów
|
Podział komórek i ich ogólna charakterystyka
|
- przedstawić podział komórek
- pokrótce charakteryzować poszczególne typy komórek
|
- porównać budowę poszczególnych typów komórek
|
|
Budowa komórki prokariotycznej
|
- wymienić elementy budowy komórki prokariotycznej
- charakteryzować poszczególne organella komórkowe
|
- rozróżnić poszczególne elementy budowy komórki prokariotycznej na rysunku lub modelu
|
|
Budowa komórki eukariotycznej – struktury błoniaste
|
- wymienić struktury błoniaste komórki eukariotycznej
- charakteryzować struktury błoniaste komórki eukariotycznej
|
-porównać struktury błoniaste
- umieć odszukać lub narysować poszczególne struktury
|
|
Budowa komórki eukariotycznej – struktury półautonomiczne
|
- wymienić struktury półautonomiczne
- charakteryzować struktury półautonomiczne
|
- porównać struktury półautonomiczne komórek eukariotycznch z odpowiednimi strukturami komórek prokariotycznych
- umieć odszukać lub narysować poszczególne struktury
|
|
Budowa komórki eukariotycznej –jądro komórkowe
|
- wymienić elementy wchodzące w skład jądra komórkowego
- określić funkcje elementów składowych jądra komórkowego
|
- porównać funkcjonowanie jądra komórkowego z genoforem występującym u komórek prokariotycznych
|
|
Budowa komórki eukariotycznej - ćwiczenia
|
- wskazać elementy budowy mikroskopu optycznego
- wykonać preparat świeży
|
- określić struktury na preparatach widzianych pod mikroskopem optycznym
|
|
|
Ogólna charakterystyka podziałów komórkowych
|
- przedstawić podział podziałów komórkowych
- przedstawić ogólna charakterystykę mitozy i mejozy
|
- wskazać podstawowe podobieństwa i różnice mitozy i mejozy
|
|
Mitotyczny podział jądra komórkowego
|
- omówić cykl komórkowy
- wymienić fazy mitozy
- omówić przebieg poszczególnych faz mitozy
|
- rozróżnić komórki w poszczególnych stadiach mitozy
- ocenić biologiczne znaczenie mitozy
|
|
Mejotyczny podział jądra komórkowego
|
- wymienić fazy mejozy
- omówić przebieg poszczególnych faz mejozy
- omówić przebieg cytokinezy
|
- podać efekt mejozy
- rozróżnić komórki w różnych stadiach mejozy
- ocenić biologiczne znaczenie mejozy
- porównać przebieg i efekt mitozy i mejozy
|
|
Podziały komórkowe - ćwiczenia
|
- umieć rozpoznać na rysunku poszczególne stadia mitozy i mejozy
|
- narysować komórki w poszczególnych stadiach mitozy i mejozy
- wykonać obserwacje mikroskopowe
|
|
Wirusy – bezkomórkowe formy materii ożywionej
|
Pochodzenie i ogólna charakterystyka wirusów
|
- wymienić charakterystyczne cechy budowy wirusów
- klasyfikować wirusy
|
- rozpoznać poszczególne typy wirusów
|
|
Budowa i znaczenie wirusów w życiu człowieka
|
- omówić budowę wirionu
- podać przykłady chorób wirusowych roślin, zwierząt i człowieka
- charakteryzować HIV
|
- porównać cykl rozwojowy wirusów
- uporządkować etapy infekcji wirusowej
- analizować poglądy na temat pochodzenia wirusów
|
|
Prokarionty – organizmy bezjądrowe
|
Pochodzenie i występowanie bakterii
|
- omówić środowiska życia i formy morfologiczne bakterii
|
- analizować zróżnicowanie środowiska występowania bakterii
|
|
Ważniejsze czynności życiowe bakterii
|
- omówić czynności życiowe bakterii
|
- porównać sposoby oddychania, odżywiania się, poruszania i rozmnażania poszczególnych typów bakterii
|
|
Metody klasyfikacji i znaczenie prokariontów
|
- przedstawić podział metod klasyfikacji prokariontów
- wymienić pozytywne i negatywne znaczenia prokariontów dla człowieka
|
- wyjaśnić różnice pomiędzy poszczególnymi typami prokariontów
|
|
Protisty – najprostsze organizmy eukariotyczne
|
Występowanie i ogólna charakterystyka protistów
|
- omówić środowisko życia i morfologię wybranych przedstawicieli protistów
- wymienić charakterystyczne cechy organizmów zaliczanych do królestwa protistów
|
- analizować zależności pomiędzy budową, środowiskiem życia i czynnościami życiowymi protestów
|
|
Ważniejsze czynności życiowe protistów
|
- omówić poszczególne czynności życiowe protestów
|
- porównać realizacje funkcji życiowych oraz budowę pomiędzy poszczególnymi liniami rozwojowymi protestów
|
|
Rozmnażanie się i rozwój protistów
|
- definiować terminy: mejoza post- i pregamiczna, sporofit, gametofit, gametangia, sporangia
- wymienić rodzaje gamii u protistów
|
- porównać rodzaje gamii oraz cykle rozwojowe u poszczególnych gatunków protistów
- analizować cykle życiowe protistów jedno i wielokomórkowych
|
|
Przegląd systematyczny i znaczenie protistów
|
- wymienić główne linie rozwojowe królestwa protistów
- podać przykłady chorób wywoływanych przez pierwotniaki oraz ich ogólna charakterystykę
|
- klasyfikować podstawowe gatunki protistów według przynależności systematycznej
- analizować cykl rozwojowy zarodźca malarii
|
|
ELEMENTY BOTANIKI
Rośliny zielone -samożywne lądowe tkankowce
|
Pochodzenie roślin telomowych
|
- definiować pojęcia: telom, linia rozwojowa
- wymienić rodzaje organów roślinnych
- podać przykłady adaptacji morfologicznej i anatomicznej roślin do życia lądowego
|
- analizować warunki panujące na ladzie i w wodzie
- wyjaśnić teorię telomową
|
|
Mszaki – rośliny z przewagą gametofitu
|
Pochodzenie i budowa mszaków na przykładzie mchu płonnika
|
- wymienić główne linie rozwojowe mszaków
- charakteryzować budowę morfologiczna i anatomiczna mszaków
|
- analizować pochodzenie mszaków
- porównać budowę anatomiczna i morfologiczną gametofitu i sporofitu mszaków
|
|
Przemiana pokoleń mszaków
|
- przedstawić cykl rozwojowy mszaków
|
- analizować związek pomiędzy zajmowanym środowiskiem, a mechanizmem zapłodnienia u mszaków
|
|
Przegląd systematyczny i znaczenie mszaków
|
- wymienić główne linie rozwojowe mszaków
|
- klasyfikować podstawowe gatunki mszaków według przynależności systematycznej
- analizować przyrodnicze i gospodarcze znaczenie mszaków
|
|
Tkanki roślinne – wyspecjalizowane grupy komórek
|
Podział i ogólna charakterystyka tkanek roślinnych
|
- zdefiniować termin tkanka
- przedstawić podział tkanek roślinnych
- omówić charakterystyczne cechy poszczególnych rodzajów tkanek roślinnych
|
- przedstawić kryteria klasyfikacji tkanek roślinnych
|
|
Budowa i funkcje tkanek merystematycznych
|
- omówić budowę tkanek merystematycznych
- omówić funkcje tkanek merystematycznych
|
- wyjaśnić związek pomiędzy budowa i funkcją poszczególnych tkanek merystematycznych
|
|
Budowa i funkcje tkanek:
Okrywającej i miękiszowej
|
- omówić budowę tkanek okrywających i miękiszowych
- omówić funkcje tkanek okrywających i miekiszowych
|
- wyjaśnić związek pomiędzy budowa i funkcją poszczególnych tkanek okrywających i miękiszowych
|
|
Budowa i funkcje tkanek: wzmacniającej, przewodzącej i wydzielniczej.
|
- omówić budowę tkanek przewodzącej, wzmacniającej i wydzielniczej
- omówić funkcje tkanek przewodzącej, wzmacniającej i wydzielniczej
|
- wyjaśnić związek pomiędzy budowa i funkcją poszczególnych tkanek przewodzącej, wzmacniającej i wydzielniczej
|
|
Tkanki roślinne – ćwiczenia praktyczne
|
- rozpoznać na rysunku poszczególne tkanki roślinne
|
- wyszukać pod mikroskopem optycznym poszczególne elementy tkanek roślinnych
|
|
Paprotniki – zbiorcza grupa życiowa roślin naczyniowych wytwarzających zarodniki
|
Przystosowania paprotników do lądowego trybu życia
|
- charakteryzować budowę morfologiczną i anatomiczną paprotników
|
- wykazać odrębność paprotników od mszaków na podstawie analizy i budowy anatomicznej i morfologicznej
|
|
Cykle rozwojowe paprotników
|
- przedstawić przebieg cyklu rozwojowego paproci jednako- i różnozarodnikowych
|
- porównać przemianę pokoleń mszaków i paprotników
- porównać cykl rozwojowy paproci jednako- i różnozarodnikowych
|
|
Przegląd systematyczny i znaczenie paprotników
|
- wymienic i rozróżnić pospolite i chronione gatunki paprotników
|
- klasyfikować podstawowe gatunki paprotników według przynależności systematycznej
- ocenić rolę paprotników w zbiorowiskach roślinnych
|
|
Nasienne – współcześnie dominująca grupa roślin naczyniowych
|
Budowa i funkcje korzeni roślin nasiennych
|
- omówić typy systemów korzeniowych roślin nasiennych
- wyjaśnić mechanizm zachodzenia przyrostu wtórnego korzenia
|
- przedstawić graficznie typy korzeni roślin nasiennych oraz przyrostu wtórnego korzenia
- porównać pierwotna i wtórna budowę korzenia
|
|
Budowa i funkcje łodyg roślin nasiennych
|
- omówić typy łodyg roślin nasiennych
- scharakteryzować budowę i funkcje łodyg roślin nasiennych
|
- przedstawić graficznie przyrost wtórny łodygi
- porównać pierwotna i wtórną budowę łodygi
|
|
Budowa i funkcje liści roślin nasiennych
|
- przedstawić budowę liści
- omówić funkcje liści roślin nasiennych
|
- narysować liść roślin nasiennych
|
|
Cykl rozwojowy roślin nagonasiennych na przykładzie sosny zwyczajnej
|
- przedstawić cykl rozwojowy sosny zwyczajnej
- definiować pojęcia: kwiat, kwiatostan, zapylenie, zapłodnienie, zalążek, woreczek zalążkowy, łagiewka pyłkowa, pyłek, bielmo pierwotne
|
- analizować morfologiczne, anatomiczne i fizjologiczne przystosowanie roślin nagonasiennych do wiatropylności
|
|
Cykl rozwojowy roślin okrytonasiennych na przykładzie tulipana
|
- definiować pojęcia: bielmo wtórne, przedsłupność, pzedpratność, różnosłupkowość
- omówić budowę nasienia
|
- wykonać narys kwiatu roślin okrytonasiennych
|
|
Porównanie cykli rozwojowych roślin nago- i okrytonasiennych.
|
- klasyfikować kwiatostany, owoce i nasiona
- analizować budowę organów rozrodczych roślin nago i okrytonasiennych
|
- porównać cykl rozwojowy roślin nago i okrytonasiennych
- porównać powstawanie i rolę bielma roślin nago i okrytonasiennych
|
|
Przegląd i znaczenie roślin nasiennych.
|
- podać przykłady gospodarczego wykorzystania nasion i owoców
- nazywać podstawowe gatunki roślin nago i okrytonasiennych
|
- analizować skład gatunkowy wybranych zbiorowisk roslinnych
|
|
Grzyby – cudzożywne, zasadniczo lądowe organizmy beztkankowe
|
Pochodzenie, budowa i ważniejsze czynności życiowe grzybów
|
- definiować pojęcia: plecha, strzępka, plektenchyma, mikoryza
- opisać środowisko i wymagania życiowe grzybów
|
- analizować poziomy organizacji budowy ciała grzybów
- analizować hipotezy wyjaśniające pochodzenie grzybów
|
|
Rozmnażanie się i rozwój grzybów
|
- wymienić i opisać sposoby rozmnażania się grzybów
|
- analizować o porównać przemianę pokoleń wybranych grup grzybów
|
|
Przegląd systematyczny i znaczenie grzybów
|
- wymienić i rozróżnić podstawowe gatunki grzybów jadalnych, niejadalnych i trujących
|
- podać przykłady wykorzystania grzybów
- wyjaśnić zasady prawidłowego zbioru grzybów
|
|
Porosty – przykład symbiozy mutualistycznej
|
- określić właściwości porostów
- analizować budowę anatomiczną i morfologiczną porostów
|
- ocenić biocenotyczne znaczenie porostów jako organizmów pionierskich
|
|
ELEMENTY ZOOLOGII
Zwierzęta – heterotroficzne organizmy tkankowe
|
Pochodzenie, rozmnażanie się i przebieg rozwoju zarodkowego zwierząt
|
- definiować pojęcia: ontogeneza, filogeneza, obojnactwo, rozdzielnopłciowość, zwierzęta pierwo- i wtórouste
- wyjaśnić różnice pomiędzy rozmnażaniem płciowym i bezpłciowym
|
- wyjaśnić na czym polegają procesy bruzdkowania, gastrulacji i organogenezy
- analizować schemat rozwoju zarodkowego zwierząt
|
|
Gąbki – zwierzęta beztkankowe
|
Pochodzenie i budowa gąbek
|
- omówić środowisko i tryb życia gąbek
- analizować budowę anatomiczna i morfologiczna gąbek
|
- porównać zasadnicze typy budowy gąbek
|
|
Ważniejsze czynności życiowe gąbek i ich znaczenie w ekosystemach naturalnych i gospodarce człowieka
|
- charakteryzować czynności życiowe gąbek
|
- ocenić znaczenie gąbek
|
|
Tkanki zwierzęce
|
Podział i ogólna charakterystyka tkanek zwierzęcych
|
- definiować termin tkanka
- przedstawić podział tkanek zwierzęcych
|
- wymienić kryteria klasyfikacji tkanek
|
|
Budowa i funkcje tkanki nabłonkowej
|
- rozróżnić tkanki nabłonkowe wśród innych typów tkanek
- omówić charakterystyczne cechy budowy i funkcje tej tkanki
|
- zidentyfikować ryciny przedstawiające tkankę nabłonkową
|
|
Budowa i funkcje tkanki łącznej właściwej
|
- rozróżnić tkanki łączne właściwe wśród innych typów tkanek
- omówić charakterystyczne cechy budowy i funkcje tej tkanki
|
- zidentyfikować ryciny przedstawiające tkankę łączną właściwą
|
|
Budowa i funkcje tkanki łącznej oporowej
|
- rozróżnić tkanki łączne oporowe wśród innych typów tkanek
- omówić charakterystyczne cechy budowy i funkcje tej tkanki
|
- zidentyfikować ryciny przedstawiające tkankę łączną oporową
|
|
Budowa i funkcje tkanki łącznej płynnej
|
- rozróżnić tkanki łączne płynne wśród innych typów tkanek
- omówić charakterystyczne cechy budowy i funkcje tej tkanki
|
- zidentyfikować ryciny przedstawiające tkankę łączna płynną
|
|
Budowa i funkcje tkanki mięśniowej
|
- rozróżnić tkanki mięśniowe wśród innych typów tkanek
- omówić charakterystyczne cechy budowy i funkcje tej tkanki
|
- zidentyfikować ryciny przedstawiające tkankę mięśniową
|
|
Budowa i funkcje tkanki nerwowej i glejowej
|
- rozróżnić tkanki nerwowe i glejowe wśród innych typów tkanek
- omówić charakterystyczne cechy budowy i funkcje tej tkanki
|
- zidentyfikować ryciny przedstawiające tkankę nerwową
|
|
Tkanki zwierzęce - ćwiczenia
|
|
- obserwować pod mikroskopem cechy charakterystyczne tkanek zwierzęcych
- narysować obserwowane tkanki
|
|
Parzydełkowce – tkankowe zwierzęta dwuwarstwowe
|
Występowanie i budowa parzydełkowców
|
- omówić środowisko i tryb życia parzydełkowców
- wymieni i rozróżnić rodzaje komórek występujących u parzydełkowców
|
- określić funkcje poszczególnych typów parzydełkowców
|
|
Ważniejsze czynności życiowe parzydełkowców
|
- określić czynności życiowe parzydełkowców
|
- porównać aktywność życiową parzydełkowców do gąbek
|
|
Przegląd systematyczny i znaczenie parzydełkowców
|
- wymienić i porównać gatunki parzydełkowców występujących w Polsce
|
- porównać plan budowy polipa i meduzy
- ocenić rolę parzydełkowców w środowisku
|
|
Płazińce – prymitywne zwierzęta trójwarstwowe
|
Pochodzenie, budowa i ważniejsze czynności życiowe płazińców wolnożyjących
|
- omówić środowisko i tryb życia płazińców wolnozyjących
- omówić budowę anatomiczna i morfologiczną płazińców wolnożyjacych
|
- porównać budowę płazińców z poprzednimi grupami systematycznymi
|
|
Pochodzenie, budowa i ważniejsze czynności życiowe płazińców pasożytniczych
|
- omówić środowisko i tryb życia płazińców pasożytniczych
- omówić budowę anatomiczna i morfologiczną płazińców pasozytniczych
|
- porównać budowę i czynności życiowe płazińców wolnożyjacych i pasożytniczych
|
|
Cykle rozwojowe wybranych płazińców pasożytniczych
|
- scharakteryzować cykle rozwojowe wybranych gatunków płazińców pasożytniczych
|
- scharakteryzować choroby wywołane obecnością wybranych gatunków pasożytniczych
|
|
Nicienie – ewolucyjny tryumf prostoty
|
Pochodzenie, budowa i ważniejsze czynności życiowe nicieni
|
- wymienić i omówić cechy nicieni
|
- wyjaśnić dlaczego nicienie są zaliczane do zwierząt pierwoustych, trójwarstwowych
|
|
Przebieg cykli rozwojowych wybranych nicieni
|
- omówić cykl rozwojowy wybranych nicieni
|
- porównać cykl rozwojowy nicieni i płazińców pasożytniczych
|
|
Pierścienice – segmentowane zwierzęta robakokształtne
|
Pochodzenie, budowa i ważniejsze czynności życiowe pierścienic
|
- definiować pojęcia: celoma, metameria homo i heteronomiczna
- określić czynności życiowe pierścienic
|
- wymienić i omówić cechy aromorfotyczne u pierścienic
|
|
Przegląd systematyczny pierścienic
|
- wymienić przykłady gatunków należących do pierścienic
|
- ocenić rolę pierścienic w środowisku
|
|
Mięczaki silnie wyspecjalizowane bezkręgowce
|
Filogeneza, budowa i ważniejsze czynności życiowe mięczaków
|
- omówić środowisko i tryb życia mięczaków
- określić czynności życiowe mięczaków
|
- wyjaśnić pochodzenie mięczaków
- wymienić i omówić cechy aromorfotyczne u mięczaków
|
|
Przegląd systematyczny mięczaków
|
- wymienić przykłady gatunków należących do mięczaków
|
- ocenić rolę mięczaków w środowisku
|
|
Stawonogi – najliczniejszy szczep zwierząt na ziemi
|
Pochodzenie i radiacja adaptatywna stawonogów
|
- omówić środowisko i tryb życia stawonogów
- wymienić przystosowania stawonogów do życia w wodzie i na lądzie
|
- wymienić progresywne w stosunku do pierścienic cechy stawonogów
|
|
Budowa anatomiczna i ważniejsze czynności życiowe stawonogów
|
- omówić przystosowania stawonogów do życia w wodzie i na lądzie
|
- analizować budowę morfologiczną i anatomiczną przedstawicieli stawonogów
|
|
Rozmnażanie się i rozwój stawonogów
|
- wyjaśnić na czym polega partenogeneza i heterogonia
- scharakteryzować strategie rozrodcze stawonogów
|
- analizować strategie rozrodcze stawonogów
- porównać rozwój prosty i złożony
|
|
Przegląd systematyczny stawonogów z uwzględnieniem gatunków chronionych
|
- wymienić i identyfikować pospolite gatunki stawonogów
|
- opisać ryciny ilustrujące poszczególne gatunki stawonogów
|
|
Znaczenie stawonogów w przyrodzie i gospodarce człowieka
|
- wymienić znaczenie stawonogów w przyrodzie i gospodarce człowieka
|
- uzasadnić pozytywne i negatywne znaczenie stawonogów dla człowieka
|
Programy nauczania 
